De mooiste lagunes van de Lençóis Maranhenses: de Braziliaanse woestijn met duizend meren

Waar elke lagune ligt, hoe diep het water staat, wanneer ze vollopen en voor welke je gerust een extra rit door de duinen maakt

Nationaal Park Lençóis Maranhenses beslaat 155.000 hectare wit zand in het noordoosten van Brazilië. Het is het grootste duingebied van Zuid-Amerika en het enige op het continent dat zich elk jaar opnieuw vult met zoet water.

Tussen januari en juni valt er zoveel regen dat het grondwater stijgt en zich duizenden kraakheldere poelen vormen in de dalen tussen de duinen. Dat samenspel tussen een woestijnachtig landschap en een levende overstromingsvlakte is uniek, en daarom zette UNESCO het park op 26 juli 2024 op de lijst van Werelderfgoed. Uit die tegenstelling komt ook de bijnaam: veel mensen spreken van een woestijn met duizend meren, al ligt het echte aantal na het regenseizoen een stuk hoger.

Maar de lagunes van de Lençóis Maranhenses zijn onderling niet inwisselbaar. De ene ligt 12 km buiten het dorp aan een vlakke zandweg, voor de andere klim je te voet een duin van 30 meter op, en een paar houden nog maanden water vast als de rest allang weer zand is.

Benieuwd welke er in jouw reisschema thuishoort? PlanetaEXO is een ecotoerismeplatform gespecialiseerd in Lençóis Maranhenses tochten en zette de vijf lagunes op een rij waar reizigers het vaakst naar vragen: waar ze liggen, wat ze onderscheidt en wanneer ze echt vol staan. Lees snel verder!

Hoe de lagunes van de Lençóis Maranhenses ontstaan

De lagunes worden niet gevoed door rivieren of bronnen. Volgens ICMBio (het Chico Mendes-instituut voor biodiversiteitsbehoud) valt er in het park zo’n 1.600 mm regen per jaar, ruim zes keer de 250 mm die de grens vormt voor een woestijnklimaat. Technisch gezien is Lençóis helemaal geen woestijn. Het zand slikt die regen vrijwel meteen op, en een laag slecht doorlatend kust- en riviersediment eronder houdt het water tegen.

Het resultaat is een grondwaterspiegel die met de seizoenen stijgt en daalt. Komt die boven de laagste punten tussen de duinen uit, dan treedt het grondwater vanzelf naar buiten en vullen de kommen zich. Precies dan verschijnen de lagunes tussen de zandduinen.

De meeste lagunes blijven steken op zo’n 1,5 m diep; na een gul regenseizoen halen de grootste 3 m. Diezelfde grondwaterspiegel legt de duinen vast: zolang het zand nat is, staan de barchaanketens stil. Pas als ze opdrogen schuiven ze weer op, 4 tot 25 m per jaar, gedreven door oostenwind met vlagen tot 70 km/h.

👉 Lees ook: Hoe zijn de Lençóis Maranhenses ontstaan: zandduinen en lagunes in Brazilië

Wanneer de lagunes vol staan (en wanneer ze verdwijnen)

De beste reistijd voor de Lençóis Maranhenses loopt van mei tot september. De regen is voorbij, de lagunes staan op hun volst en de lucht is helder genoeg om het water turquoise te kleuren in plaats van grijs.

Van september tot oktober en opnieuw van februari tot april zitten de lagunes net na of net voor hun piek. Er staat dan nog genoeg water om in te zwemmen en op de duinen is het merkbaar rustiger. Tussen november en januari valt het park droog: de kleinere lagunes verdampen volledig en laten gras en kaal zand achter, terwijl de diepere, meer beschutte lagunes standhouden.

Dat heeft één praktisch gevolg. Reis je buiten het hoogseizoen, vraag je aanbieder dan welke lagunes in jouw reisweek nog water hebben, niet welke het bekendst zijn. Dat antwoord verandert snel en het is veruit de grootste variabele in een reisschema voor de Lençóis.

Elke lagune op deze lijst is afhankelijk van hetzelfde: regen. Tussen januari en mei lopen ze vol, van juni tot september staan ze op hun hoogst en vanaf oktober slinken ze; sommige verdwijnen zelfs helemaal. Of je in de juiste periode komt, bepaalt of je gaat zwemmen of over droog zand loopt.

👉 Lees ook: Wat is de beste reistijd voor de Lençóis Maranhenses?

De 5 mooiste lagunes van de Lençóis Maranhenses

Alle vijf liggen ze in hetzelfde nationale park, maar je bereikt de lagunes van de Lençóis Maranhenses vanuit drie verschillende plaatsen: Barreirinhas, Santo Amaro en Atins. Er loopt geen weg door de duinen die ze met elkaar verbindt, dus je kiest één uitvalsbasis en werkt van daaruit.

👉 Lees ook: Hoe kom je in de Lençóis Maranhenses?

1. Lagoa Azul (Barreirinhas)

Lagoa Azul is de lagune die de meeste mensen voor zich zien bij dit park, en van de vijf ook de makkelijkst bereikbare. De 4×4-tocht vertrekt uit Barreirinhas, legt 12 km zandweg af in ongeveer 45 minuten en parkeert aan de rand van het duingebied. De laatste 2 km leg je te voet af.

Breed, aan de randen ondiep en met opvallend blauw water: deze lagune maakt haar naam waar. Door de uitgestrekte zandbanken is dit de veiligste blauwe lagune voor gezinnen met jonge kinderen, en de meeste aanbieders verkopen hem daarom als halvedagtocht. Die duurt ongeveer 4 uur en vertrekt na de lunch, als het middaglicht warmer wordt.

• Ligging: aan de kant van Barreirinhas, binnen de parkgrens, op zo’n 12 km van het dorp.
• Bereikbaarheid: alleen met 4×4 (45 min over zandweg) plus zo’n 2 km te voet.
• Omvang en diepte: een van de bredere lagunes aan deze kant; meestal zo’n 1,5 m, tot 3 m na een stevig regenseizoen.
• Beste maanden: juni tot september (’s middags).

2. Lagoa Bonita (Barreirinhas)

Lagoa Bonita ligt 15 km van Barreirinhas en het laatste stuk gaat recht omhoog. Door los zand klim je te voet een duin van 30 meter op voordat je überhaupt iets ziet. Het is de zwaarste aanloop van de vijf en de enige die je terugbetaalt met uitzicht in plaats van alleen een duik.

Vanaf de top lopen de duinenrijen door tot de horizon, met in elk dal een poel. Dit is het beste punt voor de zonsondergang op het circuit rond Barreirinhas en meteen de plek waar je begrijpt waarom het park de bijnaam woestijn met duizend meren kreeg. De lagune zelf is een van de uitgestrektste van de omgeving, met blauwtinten die reizigers meestal met de Cariben vergelijken.

• Ligging: aan de kant van Barreirinhas, op zo’n 15 km van het dorp.
• Bereikbaarheid: 4×4 plus een steile klim te voet van ongeveer 30 m over het duin.
• Omvang en diepte: een van de uitgestrektste lagunes aan de kant van Barreirinhas; de diepte volgt het parkgemiddelde van 1,5–3 m.
• Beste maanden: juni tot september (laat in de middag voor de zonsondergang).
• Goed om te weten: dit is het beste uitzichtpunt van het park, niet de makkelijkste zwemplek. Zie je op tegen de duinklim, kies dan Lagoa Azul.

3. Lagoa do Junco (Santo Amaro)

Santo Amaro ligt minder dan 2 km van de parkgrens, en dat verandert het ritme van een bezoek compleet: hier beginnen de lagunes van de Lençóis Maranhenses waar het dorp ophoudt. Lagoa do Junco is de bekendste tocht. Een korte 4×4-rit naar de toegestane parkeerplaats, daarna ongeveer 1 uur te voet door de duinen met een gids.

Die wandeling is het halve verhaal. Onderweg passeer je een stuk of tien kleinere lagunes voordat de grote zich opent: diepblauw in het midden, lichtturquoise langs de rand, tussen duinen die per seizoen zichtbaar van vorm veranderen.

Omdat je er echt moeite voor moet doen, blijft het hier veel rustiger dan aan de kant van Barreirinhas. Wil je de drukte vermijden, dan is dit je lagune.

• Ligging: aan de kant van Santo Amaro, binnen Nationaal Park Lençóis Maranhenses.
• Bereikbaarheid: met 4×4 naar de toegestane parkeerplaats plus ongeveer 1 uur lopen per richting.
• Omvang en diepte: een van de grotere lagunes op het circuit van Santo Amaro; 1,5–3 m, afhankelijk van de regens.
• Beste maanden: juni tot september (de wandeling is heet, dus vertrek liever ’s ochtends).

4. Lagoa do Reflexo (Santo Amaro)

Lagoa do Reflexo is de hoofdstop op het Ponta Verde-circuit vanuit Santo Amaro: met de 4×4 erheen en dan nog ongeveer 25 minuten lopen. Haar reputatie hangt aan één ding. Op windstille ochtenden en late middagen ligt het wateroppervlak volledig glad en spiegelt het de duinen en de lucht, vandaar de naam.

Als meest gefotografeerde lagune van Santo Amaro vraagt ze om precieze timing, meer dan alle andere in dit rijtje: de middagwind wist het spiegeleffect volledig uit. Ze houdt het water ook langer vast dan de meeste andere en duikt daarom in oktober en november nog op in reisschema’s, als kleinere lagunes allang weer zand zijn.

• Ligging: aan de kant van Santo Amaro, op het Ponta Verde-circuit.
• Bereikbaarheid: 4×4-tocht van een hele dag plus ongeveer 25 min te voet.
• Omvang en diepte: ondiep en breed (juist dat vlakke, stille oppervlak zorgt voor het spiegeleffect).
• Beste maanden: juni tot september voor het watervolume, maar ga bij zonsopgang of laat in de middag op een windstille dag; ook in oktober en november een van de zekerdere keuzes.

5. Lagoa Tropical (Atins)

Atins ligt waar de rivier de Preguiças, de duinen en de Atlantische Oceaan samenkomen: een vissersdorp dat uitgroeide tot basis voor kitesurfers en ecotoeristen zonder veel van zichzelf te verliezen. Lagoa Tropical is de hoofdstop op het Ponta do Mangue-circuit: eerst met de 4×4 over het strand en door de mangrove, daarna landinwaarts het zand in.

Het is een van de grootste lagunes aan de kant van Atins, met turquoise water en een zachte zandbodem, meestal gecombineerd met Lagoa da Esmeralda en Lagoa da Gorjeta op dezelfde tocht. Er rijden hier veel minder voertuigen dan op de circuits rond Barreirinhas, dus een oever voor jezelf is eerder regel dan geluk.

• Ligging: aan de kant van Atins, op het Ponta do Mangue-circuit.
• Bereikbaarheid: met 4×4 vanuit Atins over het strand en door de mangrove; meestal een halve of hele dag.
• Omvang en diepte: een van de grootste lagunes aan deze kant van het park; zachte zandbodem en prettige zwemdiepte.
• Beste maanden: juni tot september (combineer met Lagoa da Esmeralda en Lagoa da Gorjeta).

Kun je in de lagunes zwemmen?

Ja, zwemmen kan in vrijwel alle lagunes van de Lençóis Maranhenses. Het water is zoet en warm, staat meestal tot je middel of borst, met een stevige zandbodem en helemaal geen stroming.

Er leeft wel wat in, al heb je er als zwemmer geen last van. Meer dan 30 vissoorten overleven in deze tijdelijke poelen, waaronder de wolfsvis (traíra). Sommige komen uit eitjes die de droge maanden ingegraven in het zand doorbrengen en wachten tot het water terugkeert; andere arriveren als eitje aan de poten en veren van trekvogels, die het park als tussenstop op hun route gebruiken.

Denk ook aan het behoud van de lagunes zelf. Zonnebrand is onmisbaar bij de felle zon in Maranhão, maar crèmes en olie tasten de waterkwaliteit aan. Smeer je daarom ruim voordat je het water in gaat, zodat je huid het product goed kan opnemen, en gebruik als het kan biologisch afbreekbare producten.

👉 Lees ook:

• 10 reistips voor de Lençóis Maranhenses
• 10 feiten over Nationaal Park Lençóis Maranhenses in Brazilië

De mooiste lagunes van de Lençóis Maranhenses ontdekken met PlanetaEXO

Nu je weet waar elke lagune ligt en wanneer ze echt volloopt, blijft er nog één keuze over: vanuit welke uitvalsbasis je begint. Barreirinhas voor de klassieke circuits, Santo Amaro voor de rustige, Atins voor de tochten die je te voet binnenloopt. Of alle drie, want dat is precies wat een volledige doorsteek van het park inhoudt.

PlanetaEXO is een ecotoerismeplatform gespecialiseerd in Lençóis Maranhenses tochten en werkt samen met de lokale gidsen en families die aan de rand van het nationale park wonen. Van meerdaagse trektochten tot klassieke dagtochten door deze woestijn met duizend meren: wij regelen de logistiek, zodat jij je dagen in het water doorbrengt en niet op een boekingspagina. Neem nu contact op!