10 feiten over Onçafari, het Braziliaanse project dat jaguars beschermt

De oprichter, de baanbrekende methode, de resultaten met jaguars en manenwolven en hoe je het werk van Onçafari in Brazilië zelf kunt zien en steunen

Onçafari is een Braziliaanse non-profitorganisatie die jaguars, manenwolven en hun gedeelde leefgebied beschermt. Alles begon in 2011 op een ranch in de Pantanal, waar je toen maar een paar keer per jaar een jaguar te zien kreeg. Nu beheert de organisatie 20 natuurbeschermingsbases in 4 Braziliaanse biomen.

Het model komt uit Afrika: betalen reizigers om wilde dieren te zien, dan krijgt de lokale bevolking een reden om die dieren te beschermen. Met dat idee haalde de oprichter, een voormalig autocoureur, zelfs Davos. Benieuwd hoe deze vorm van natuurbehoud in Brazilië werkt?

PlanetaEXO, een ecotoerismeplatform gespecialiseerd in jaguarsafari’s in de Pantanal, zette 10 feiten over Onçafari voor je op een rij. Bekijk ze hieronder!

1. De oprichter was vroeger autocoureur

Lang voordat hij jaguars volgde, zat Mario Haberfeld achter het stuur van een raceauto. Hij werd in 1998 kampioen in de Britse Formule 3 en testte daarna voor de Formule 1-teams van McLaren, Stewart en Jordan. Tot 2002 reed hij in de Formule 3000, waarna hij in 2003 overstapte naar Champ Car.

Uiteindelijk ruilde Haberfeld het circuit in voor de natuur. In augustus 2011 richtte hij Onçafari op in het Caiman Ecological Refuge: een ranch met lodge van 53.000 hectare bij Miranda, in de zuidelijke Pantanal. De naam is een samenvoeging van onça (Portugees voor jaguar) en safari.

De eerste mijlpalen lieten niet lang op zich wachten. Al in oktober 2011 kreeg jaguarvrouwtje Chuva de allereerste gps-halsband van het team. In mei 2013 vond het team zijn eerste hol, met de 3 welpen van vrouwtje Esperança. En in april 2018 registreerde Caiman zijn 100e jaguar.

2. Onçafari is actief in 4 van de 6 biomen van Brazilië

Na de Pantanal kwamen het Atlantisch Woud (2016), het Amazonegebied (2017) en de Cerrado (2018) erbij. In de Cerrado werkt het project vanuit Pousada Trijunção, precies op het punt waar de staten Bahia, Goiás en Minas Gerais elkaar raken.

De missie? De Braziliaanse biodiversiteit behouden door natuurgebieden te beschermen en lokale gemeenschappen te steunen. Concreet gaat het om grote ecologische corridors die versnipperde leefgebieden weer met elkaar verbinden en vanuit 20 natuurbeschermingsbases worden beheerd. Zo vertelde Haberfeld het in 2026 in zijn toespraak in Davos (meer daarover in feit 9!).

Het werk stopt ook niet bij de grens. Via het initiatief Jaguar Rivers werkt Onçafari samen met organisaties in Argentinië, Paraguay en Bolivia. Daarnaast wil het project uitbreiden naar nog 2 Braziliaanse biomen: de Pampa en de Caatinga.

3. Dieren laten wennen: habituatie in Brazilië

Haberfeld haalde de methode uit Zuid-Afrika. Daar volgde een landeigenaar in Londolozi 3 jaar lang een luipaardvrouwtje, tot ze aan auto’s gewend was. Haar welpen namen die rust over, en zo groeide het reservaat uit tot een van de beste plekken om elke dag luipaarden te zien.

Die techniek heet habituatie. Onçafari startte er een proefproject mee in de Pantanal en werkte de methode verder uit met CENAP/ICMBio, het federale onderzoekscentrum voor roofdieren. Het doel is simpel: jaguars leren dat safariauto’s geen gevaar zijn, zodat ze in het volle zicht gewoon hun gang gaan.

Dat vraagt veel geduld. Volgens National Geographic Brasil hielden onderzoekers in het begin meer dan 200 meter afstand, en één bioloog deed er 9 maanden over om veilig tot op 12 meter te komen. Maar die investering verdient zich terug, want moeders geven de gewenning door aan hun jongen.

Habituatie is geen domesticatie. De dieren blijven volledig wild en vrij. Ze krijgen geen voer of beloning van mensen en reageren simpelweg niet meer op de auto’s. In augustus 2018 ging Onçafari dezelfde methode ook toepassen op manenwolven in Pousada Trijunção.

4. Ecotoerisme betaalt het natuurbehoud

Een jaguar die reizigers kunnen zien, is levend veel meer waard dan het vee dat hij zou kunnen grijpen. Daarom is ecotoerisme de ruggengraat van Onçafari: zo hebben veehouders er zelf belang bij om het dier te beschermen.

Volgens Onçafari zag 100% van de gasten van Caiman in een periode van 2 jaar minstens één jaguar, en sinds 2011 is de bezettingsgraad van de lodge met 580% gestegen. Ook de regio plukt de vruchten: een studie uit 2017 schatte dat jaguartoerisme in de noordelijke Pantanal US$ 6,8 miljoen per jaar oplevert, tegenover zo’n US$ 121.500 aan verloren vee.

Met dat geld ontstaan banen en nieuwe carrières. Sommige ranchmedewerkers zagen jaguars vroeger als plaag en werken nu als gids. Een mooi voorbeeld van hoe ecotoerisme in Brazilië van een bedreigd roofdier een troef voor de streek maakt.

👉 Lees meer: 3 manieren waarop ecotoerisme in de Pantanal dieren helpt

5. Ga op safari met Onçafari in Caiman en Pousada Trijunção

Het team van Onçafari organiseert zelf safari’s vanuit maar 2 lodges: het Caiman Ecological Refuge in de Pantanal en Pousada Trijunção in de Cerrado. PlanetaEXO biedt reizen naar allebei aan, met volpension en begeleide wildlife-excursies in dezelfde gebieden waar de onderzoekers van het project werken.

De luxe safari in de Pantanal bij het Caiman Ecological Refuge duurt 4 dagen en 3 nachten. Vanuit Campo Grande brengt een privétransfer je naar de lodge, 236 km verderop. Gamedrives staan vroeg in de ochtend en laat in de middag op het programma, en een safari met het Onçafari-team kun je als extra bijboeken. De beste reistijd? Mei tot oktober, in het droge seizoen.

Tijdens Pousada Trijunção: Cerrado-tour in Brazilië, een reis van 5 dagen en 4 nachten, zit Onçafari standaard in het programma. Op dag 3 trek je nog voor zonsopkomst met het team eropuit om manenwolven te zoeken. Daarna bezoek je het Nationaal Park Grande Sertão Veredas (230.000 hectare). Zoals bij elk wild dier is een waarneming nooit gegarandeerd, maar je maakt een zeer goede kans.

6. Naast ecotoerisme is Onçafari op 7 andere fronten actief

Ecotoerisme is maar 1 van de 8 fronten van Onçafari. De overige pakken elk een ander knelpunt in het natuurbehoud aan:

• Wetenschap: onderzoekers werken met cameravallen en gps/vhf-halsbanden die vanzelf loslaten. Tot nu toe brachten ze 50 halsbanden aan en namen ze monsters bij 32 jaguars.
• Educatie: lezingen voor gemeenschappen, bedrijven en scholen, plus ondersteuning in het veld voor de BBC-documentaire Jaguars: Brazil’s Super Cats, met David Attenborough als verteller.
• Herintroductie: 3 revalidatiecentra met 7 verblijven in het Amazonegebied en de Pantanal.
• Sociaal: ambachtelijke workshops, agro-ecologische moestuinen en samenwerking met zo’n 100 leden van het Boe Bororo-volk in het inheemse gebied Perigara.
• Bossen: 4 beschermde gebieden van samen meer dan 66.000 hectare, ingericht op grond die donateurs schonken.
• Brandpreventie: uitrusting en training voor brandweerploegen, plus het tweede geïntegreerde brandbeheerplan van Brazilië op privéterrein.
• Belangenbehartiging: inzet voor strengere milieuwetten, onder meer voor een reservaat dat 200 km van de rivier São Benedito beschermt, en de campagne Sou Amigo da Fauna tegen illegale dierenhandel.

7. Jaguars en manenwolven staan centraal bij Onçafari

Jaguar

De jaguar (Panthera onca) is de grootste katachtige van het Amerikaanse continent en wereldwijd de derde in grootte, na de tijger en de leeuw. Volgens Onçafari leeft ongeveer 50% van de overgebleven jaguars in Brazilië. In de Pantanal leven ze zelfs dichter op elkaar dan waar ook ter wereld.

Is de jaguar bedreigd? Dat hangt ervan af op welk niveau je kijkt. Op de Rode Lijst van de IUCN staat de soort als gevoelig, in Brazilië geldt ze als kwetsbaar. In de Pampa is de jaguar al sinds 1952 uitgestorven, en in de Caatinga en het Atlantisch Woud leven er nog minder dan 300.

Sinds 2011 heeft Onçafari meer dan 300 jaguars geïdentificeerd en meer dan 3.400 waarnemingen vastgelegd. Alleen al in Caiman liep de teller op van de 50e geregistreerde jaguar in 2016 tot de 150e in 2020.

👉 Lees meer: Waar je jaguars spot in de Pantanal

Manenwolf

De manenwolf (Chrysocyon brachyurus) is de grootste wilde hondachtige van Zuid-Amerika, met een schofthoogte van zo’n 90 cm en een gewicht tot 36 kg. Hij eet veel lobeira (wolfsappel) en verspreidt zo de zaden ervan door de hele Cerrado. Er zijn nog ongeveer 17.000 volwassen dieren over, en meer dan 90% daarvan leeft in Brazilië.

In Trijunção kreeg de eerste manenwolf in december 2018 een halsband van Onçafari, en in 2019 vond het team het eerste hol. Samen met het Braziliaanse ministerie van Milieu zet het project zich ook in om te voorkomen dat wolven in irrigatiekanalen verdrinken.

Andere soorten

Daarnaast houdt Onçafari 32 andere zoogdiersoorten in de gaten, zoals de poema, de ocelot, de tapir, de reuzenotter, de reuzenmiereneter en het moerashert.

In 2018 legde het team Una vast, de eerste zwarte jaguar die bij Trijunção is geïdentificeerd. In 2026 legde het samen met Embrapa Pantanal ook melanistische moerasherten vast.

👉 Lees meer: Dieren van de Pantanal: wildlife in Brazilië

8. Onçafari boekte een wereldprimeur met de herintroductie van de jaguar

Het bekendste resultaat van Onçafari begon met 2 verweesde welpen. De zussen Isa en Fera werden in 2014 gered en in 2016 in de Pantanal vrijgelaten. Zo werden ze de eerste jaguars ter wereld die met succes in het wild zijn geherintroduceerd. In 2018 kreeg Isa een dochter, Aurora: het eerste jong van een geherintroduceerde jaguar.

Daarna groeide het programma voor de herintroductie van de jaguar verder. In 2019 kregen de zussen Pandora en Vivara hun vrijheid terug in het Amazonegebied. Jatobazinho, een mannetje dat in het centrum van Onçafari was behandeld, werd naar Argentinië overgebracht. Daar werd hij de vader van de eerste jaguarwelpen die in 70 jaar in het wild in Nationaal Park Iberá zijn geboren.

Nog een succes: in 2018 werd Shiva geboren, de achterkleindochter van Esperança, een van de eerste jaguars die het team volgde. Het levende bewijs dat habituatie generaties lang blijft werken.

9. De oprichter van Onçafari werd in Davos uitgeroepen tot sociaal innovator van het jaar

Op 20 januari 2026 werd Mario Haberfeld tijdens de jaarlijkse bijeenkomst van het World Economic Forum in Davos (Zwitserland) uitgeroepen tot Social Innovator of the Year. De Schwab Foundation for Social Entrepreneurship eerde hem als 1 van 21 leiders uit de hele wereld.

In zijn toespraak wees Haberfeld erop dat 5 van de 10 wereldwijde risico’s in het nieuwste rapport van het forum met het milieu te maken hebben. Een paar maanden eerder had hij in Brazilië al de Prêmio Empreendedor Social 2025 gewonnen, een prijs van Folha de S. Paulo en de Schwab Foundation.

Ook daarvoor kreeg hij al erkenning. In juni 2025 kreeg Haberfeld in Londen de Unsung Hero-award van de Latin American Travel Association (LATA).

In 2026 vierde Onçafari zijn 15-jarig bestaan, met een boodschap die de kern van het werk raakt: waar jaguars zijn, is het leven in balans.

10. Adopteer een jaguar of een manenwolf

Wil je Onçafari zo direct mogelijk steunen? Dan kun je een dier adopteren. Adopteer een jaguar of een manenwolf en je volgt 1 jaar lang zijn leven in het wild. Tegelijk betaal je mee aan het onderzoek naar dat dier en aan de bescherming ervan.

Een andere optie is Amigo da Onça, een maandelijkse bijdrage vanaf R$ 20. Daarnaast gaat elke aankoop in de officiële webshop rechtstreeks naar het project. Verder kun je doneren via Pix, een gift in je testament opnemen of je vrienden om een donatie vragen in plaats van een cadeau.

Woon je buiten Brazilië? Dan kun je terecht bij Onçafari International. Die organisatie neemt eenmalige en periodieke donaties aan en heeft een eigen Adopt a Jaguar-programma.

Ook met een reis draag je bij: elke gast in Caiman of Pousada Trijunção houdt dit model in stand.

👉 Lees meer: Natuurbehoud-projecten in de Pantanal

Onçafari in actie zien met PlanetaEXO

Nu je weet hoe Onçafari van jaguars en manenwolven een reden maakte om de natuur te beschermen, is het tijd om ze zelf in het wild te zien!

PlanetaEXO is een ecotoerismeplatform gespecialiseerd in wildlifereizen in Brazilië. We werken met de beste lokale partners, en ons team helpt je graag aan een reis op maat, zonder gedoe bij de planning. Neem nu contact met ons op!